مالیات سبز؛ ضرورت صیانت از محیط زیست و چالشهای قانونی در ایران
مالیات سبز (مالیات پیگویی) چیست؟
ایده اخذ مالیات از آلودهکنندگان اولین بار توسط «پیگو» (Pigou) اقتصاددان انگلیسی مطرح شد. منطق اصلی این مالیات، «کسب درآمد» برای دولت نیست؛ بلکه تحمیل هزینه آلودگی به تولیدکننده جهت اصلاح الگوهای زیستمحیطی است. در واقع، آلودهکننده باید خسارتی را که به محیط زیست وارد کرده است، جبران کند.
وضعیت قانونی عوارض آلایندگی در ایران
در ایران، مسیر قانونگذاری از ماده ۳۸ قانون مالیات بر ارزش افزوده (۱۳۸۷) آغاز شد و با تصویب ماده ۲۷ قانون مالیات بر ارزش افزوده (۱۴۰۰) و آییننامه اجرایی آن در سال ۱۴۰۱ به شکل جدیتری دنبال شد.
نکات کلیدی ماده ۲۷ قانون مالیات بر ارزش افزوده:
- مشمولین: کلیه واحدهای تولیدی، صنعتی، معدنی و خدماتی که استانداردهای زیستمحیطی را رعایت نمیکنند.
- نرخ عوارض: بر اساس شدت، مدت، نوع و مکان آلایندگی، نرخهای ۰/۵٪، ۱٪ و ۱/۵٪ از فروش کالا یا خدمات تعیین شده است.
- دامنه شمول: این قانون شامل واحدهای معاف، غیرمعاف صادراتی و حتی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی نیز میشود.
چالشها و انتقادات وارده بر عوارض آلایندگی
کارشناسان و فعالان اقتصادی بر این باورند که اجرای فعلی «مالیات سبز» در ایران با چالشهای اساسی روبروست:
- پرداخت مکرر (جریمه مضاعف): وجود همزمان جرایم قانون هوای پاک، قانون حفاظت از خاک و عوارض ماده ۲۷، مصداق پرداخت مکرر برای یک موضوع واحد است.
- رویکرد درآمدی به جای تنظیمگری: تخصیص عوارض به شهرداریها (تبصره ۱۲ ماده ۲۷) بدون وجود رابطه منطقی بین «محل دریافت عوارض» و «رفع آلایندگی»، باعث شده این منابع صرف کاهش آلایندگی واحد صنعتی نشود.
- عدم شفافیت در پایش: نبود استانداردهای تعریف شده برای تشخیص سطح آلایندگی توسط سازمان حفاظت محیط زیست، ابهاماتی در نحوه محاسبه عوارض ایجاد کرده است.
راهکارهای پیشنهادی جهت احیاء حقوق عامه
مرکز وکلا، کارشناسان و مشاوران خانواده قوه قضاییه میتواند با ورود تخصصی به این حوزه، نقش مهمی ایفا کند:
- الزام به کارشناسی رسمی: استفاده از کارشناسان متخصص در پروندههای قضایی مربوط به تخریب محیط زیست و اجرای ماده ۲۷.
- جرمانگاری دقیق: تدوین پیشنویس برای تعیین جرایم زیستمحیطی و تشدید مجازاتهای بازدارنده.
سخن پایانی
مالیات سبز در صورتی که با هدفگذاری صحیح (اصلاح الگوهای تولید) و تخصیص منابع به پروژههای بهسازی محیط زیست همراه باشد، میتواند تضمینکننده سلامت نسلهای آینده باشد. در غیر این صورت، تنها به فشاری مضاعف بر تولید و مصرفکنندگان نهایی تبدیل خواهد شد.
0 دیدگاه